Phong cách Đông dương trong thiết kế nội thất – Tổng quan chung

“Phong cách Đông Dương” ( Indochine style) là một phong cách thiết kế được hình thành trong 1 khoảng thời gian tương đối ngắn, những năm cuối thế kỉ 18 đến giữa thế kỉ 20, khi đế quốc Pháp tiến hành thực dân hóa các nước thuộc địa trong khu vực Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia) đề hình thành nên Liên bang Đông Dương thuộc Pháp.

Nói cách khác, “Phong cách Đông Dương”  là phong cách do người Pháp sáng tạo ra khi kết hợp với phong cách kiến trúc Pháp với phong cách kiến trúc và văn hóa của nước bản đại tại khu vực Đông Dương.

1.1 “ Đông Dương” là gì?

 “Đông Dương” (Indochine hay Indochinoise) là tên gọi chỉ 1 khu vực ở Đông Nam Á đã từng thuộc quyền cai trị của thực dân Pháp trong những năm 1884-1954.

Trong khu vực Đông Dương, thực dân Pháp chia Việt Nam ra 3 xứ riêng lẻ:

Cochinchine (miền Nam, Côn Đảo, Phú Quốc và các đảo trong Vịnh Thái Lan), Tonkin (miền Bắc, Tây Bắc), Annam(  miền Trung). Và 2 xứ bảo hộ gồm: Ai

Lao ( Lào) và Cao Miên (Campuchia).

Tên gọi “Đông Dương” (Indochine) lần đầu tiên xuất hiện năm 1804, được Conrad Malte Bruun sử dụng  trong bộ sách “Địa lý toán học, hình thể và chính trị của các nơi trên thế giới” Năm 1808, tên gọi Đông Dương (Indochine) lại xuất hiện trong một bài báo của John Leyden  trên tạp chí “Nghiên cứu châu Á” của Hội châu Á vùng Bengal.

1.2 Lịch sử hình thành khu vực Đông Dương

Liên bang Đông Dương được thành lập vào ngày 17/10/1887 và tồn tại đến năm 1954. Lúc đầu, thủ phủ đặt tại Sài Gòn (1887-1901), sau chuyển ra Hà Nội (1902-1954). Đứng đầu liên bang Đông Dương  là những người nằm trong bộ máy chính phủ của thực dân Pháp: một Toàn quyền  Đông Dương ( 1887–1945) hay một Cao ủy (1945– 1954). Một số chính quyền địa phương đặt dưới quyền các ông vua địa phương nhưng quyền lực vẫn nằm trong tay các quan chức thực dân Pháp.

Việc hình thành Liên bang Đông Dương vì lý do tài chính khi thực dân Pháp muốn dùng lợi nhuận từ Cochinchine (Nam Kỳ) để tài trợ kinh phí cai trị Tonkin (Bắc Kỳ) và Annam (Trung Kỳ) thay vì chính quốc phải chi thêm để trang trải.

Liên bang Đông Dương bị Nhật Bản lật đổ vào ngày 9/3/1945 khi cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai sắp kết thúc. Tuy nhiên, quân Nhật lại thua quân Đồng Minh và liên bang này chỉ thực sự tan rã sau khi Pháp bại trận ở Điện Biên Phủ và Hiệp ước Genève được ký kết năm 1954.

1.3 Lý do hình thành phong cách Đông Dương tại Việt Nam:

Năm 1887, thực dân Pháp bắt đầu chương trình khai thác thuộc địa Đông Dương lần thứ nhất. Thời gian này, nhiều đô thị ở Việt Nam được  qui hoạch theo quan niệm đô thị Pháp lúc bấy giờ. Các công trình kiến trúc được xây dựng tại các thành phố lớn mang tinh thần chủ nghĩa Pháp cổ điển.

phong cach dong duong
Nhà thờ Đức Bà 1877-1880

Sau thập kỉ 20 thế kỉ XX, thực dân Pháp tiến hành chương trình khai thác thuộc địa Đông Dương  lần thứ hai. Giai đoạn này, giới trí thức Pháp nhận ra sự áp đặt những giá trị văn hóa từ Pháp vào một đất nước có truyền thống văn hóa lâu đời Việt Nam là không phù hợp với đất nước và con người Việt Nam: khí hậu, tập quán sinh hoạt, quan niệm thẩm mỹ, cảnh quan.

Giữa thập kỉ 20 thế kỉ XX, những công trình kiến trúc kết hợp phong cách Tân cổ điển thịnh hành ở Pháp và văn hóa truyền thống Việt Nam xuất hiện. Những công trình này phù hợp hơn với văn hóa bản địa. Thời giàn này bắt đầu hình thành phong cách Đông Dương tại Việt Nam.

phong cách đông dương
Sở Tài chính Đông Dương, 1925-1930

2. Tổng quan chung về phong cách Đông Dương

2.1 Khái niệm “ Phong cách Đông Dương”

“Phong cách Đông Dương” ( Indochine style) là một phong cách thiết kế được hình thành trong 1 khoảng thời gian tương đối ngắn, những năm cuối thế kỉ 18 đến giữa thế kỉ 20, khi đế quốc Pháp tiến hành thực dân hóa các nước thuộc địa trong khu vực Đông Dương (Việt Nam, Lào, Campuchia) đề hình thành nên Liên bang Đông Dương thuộc Pháp.

Nói cách khác, “Phong cách Đông Dương”  là phong cách do người Pháp sáng tạo ra khi kết hợp với phong cách kiến trúc Pháp với phong cách kiến trúc và văn hóa của nước bản đại tại khu vực Đông Dương.

2.2 Sự hợp nhất về văn hóa trong Phong cách Đông Dương

Phong cách Đông Dương là sự hợp nhất tinh tế và đặc sắc giữa 2 nền văn hóa Đông và Tây hoàn toàn khác nhau. Nhưng sự kết hợp đó đã tạo ra 1 phong cách mới, 1 phong cách phù hợp với triết lý, quan điểm mỹ thuật truyền thống, văn hóa và cảnh quan của các nước thuộc địa.

Phong cách Đông Dương ra đời tại phương Đông, là nơi có 2 nền văn minh lớn của nhân loại: Trung Quốc, Ấn Độ. Các nước thuộc địa Đông Dương đều bị ảnh hưởng và chi phối nhiều bởi 2 nền văn minh này. Nên, phong cách Đông Dương là 1 sự hợp nhất có hơi hướng của văn hóa Trung Quốc và Ấn Độ.

Phong cách Đông Dương là sự hợp nhất của: phong cách kiến trúc Pháp với văn hóa và kiến trúc bản địa. Mỗi nước trong khu vực Đông Dương lại đem những đặc trưng của dân tộc kết hợp với phong cách Pháp để tạo ra một phong cách Đông Dương đặc trưng riêng của mỗi nước.

su hop nhat van hoa trong phong cach dong duong
Sự hợp nhất về văn hóa trong phong cách Đông Dương

2.3 Phong cách Đông Dương tại các nước trong khu vực

Khác với Việt Nam, các nước trong khu vực Đông Dương: Lào và Campuchia mang đậm văn hóa của Ấn Độ: Tôn giáo (Phật giáo Nam Tông_Ấn Độ), phong cách kiến trúc, văn hóa, quan niệm thẩm mỹ,… Phong cách Đông Dương tại Lào và Campuchia bị ảnh hưởng của nền văn minh Ấn Độ.

2.3.1 Lào

Phong cách Đông Dương tại Lào là sự kết hợp của phong cách truyền thống bản địa, phong cách Pháp và bị ảnh hưởng từ văn hóa của những dân tộc chính trên đất Lào : dân tộc Siam (người Thái), Khmer, Trung Hoa.

Thủ đô Vientiane và Luang Prabang là 2 nơi đã từng là khu hành chính và khu sinh sống của thực dân Pháp nên còn lưu giữ nhiều kiến trúc phong cách Đông Dương.

Đặc điểm phong cách Đông Dương tại Lào:

  • Quy hoạch từ thời Liên bang Đông Dương vẫn được giữ đến nay, tổng thể các khu nhà 2 tầng với 1 motif mái ngói thống nhất hòa lẫn với cây xanh, tạo không khí yên bình.
  • Mái nhiều diện, nhiều mặt nghiêng là 1 phong cách đặc trưng trong kiến trúc của Lào.
  • Mặt bằng, tổ chức không gian đăng đối theo 1 trục.
  • Cấu trúc nhà: 1 tầng trệt là nơi để xe, nhà kho và 1 tầng lầu là không gian sinh hoạt chính.
  • Nội thất: màu sắc nhiệt đới nhẹ nhàng, gỗ là vật liệu chính, tượng Phật xuất hiện nhiều trong các không gian, sử dụng các họa tiết và trang thiết bị ảnh hưởng từ văn hóa Khmer (nhiều nhất), Trung Hoa, Pháp.

2.3.2 Campuchia

Phong cách Đông Dương tại Campuchia là sự kết hợp giữa văn hóa của dân tộc Khmer và phong cách kiến trúc Pháp, bị ảnh hưởng tư tưởng của Phật giáo, Ấn Độ giáo.

Đặc điểm phong cách Đông Dương tại Campuchia:

  • Mái nhà ảnh hưởng từ đền chùa, có đỉnh chóp nhọn, 4 mặt chạm trổ các bức phù điêu: cuộc sống tâm linh của con người ở thế giới bên kia, vũ nữ Apsara, con ngựa Ramanaya
  • Công trình thường khắc ký tự, con số.
  • Mặt bằng tổng thể đăng đối theo 1 trục.
  • Nội thất: màu sắc nhiệt đới ấm nóng, vật liệu chính là đá và gỗ, trang thiết bị bằng gỗ và tre, sử dụng các họa tiết Khmer, tượng Phật,phù điêu và tường hình: hình ký tự và con số, hình theo quan niệm Phật giáo, vũ nữ Apsara nhảy múa, con ngựa Ramanaya Ấn Độ…

3. Phong cách Đông Dương tại Việt Nam 

Lịch sử Việt Nam có sự xuất hiện của 2 nền văn minh lớn Trung Quốc và Ấn Độ trong phong cách kiến trúc, văn hóa, tôn giáo. Khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, họ đem phong cách Pháp vào. Vì vậy, phong cách Đông Dương hình thành đầu nhưng năm 1920 tại Việt Nam bị ảnh hưởng bởi phong cách của Trung Quốc, Ấn Độ, Pháp và văn hóa truyền thống bản địa.

3.1 Sự ảnh hưởng của phong cách Ấn Độ (văn hóa Champa):

Năm 1471, vua Lê Thánh Tông chinh phục Vương quốc Champa (Chăm), nay là khu vực miền Trung kéo dài đến Bình Thuận.Văn hóa Champa chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền văn minh Ấn Độ. Văn hóa Champa là 1 phần của văn hóa Việt Nam.

Phong cách Đông Dương trong quá trình hình tại miền TrungViệt Nam bị ảnh hưởng từ văn hóa Champa, nên có sự khác biệt với các vùng miền khác tại Việt Nam.

Nghệ thuật điêu khắc Champa:

Phong cách Đông Dương ở  miền Trung có sự xuất hiện của nghệ thuật điêu khắc Champa.

Phù điêu, tượng tròn và các yếu tố trang trí chạm khắc trên mái, cột kèo, tường: thiếu nữ Apsara nhảy múa, linh vật và biểu tượng tôn giáo Sivah của Champa (Linga, thần Indra, bò Nandin, chim

Garuda, nữ thần Kinnari,…)

3.2 Sự ảnh hưởng của phong cách Trung Quốc:

Việt Nam bị Trung Quốc đô hộ 1000 năm và bị ảnh hưởng nhiều từ Trung Quốc.Trong phong cách Đông Dương cũng thấy rõ sự ảnh hưởng từ Trung Quốc ở cả 3 vùng miền .

  • Mái ngói: Đây là đặc điểm kiến trúc tương đồng và bị chi phối nhiều bởi phong cách Trung Quốc. Thấy rõ nhất sự ảnh hưởng này ở các hệ mái ở 1 số đình chùa Việt Nam, phong cách Đông Dương đã dùng hình ảnh hệ mái ở đình chúa lớn Việt Nam: Văn miếu Quốc Tử Giám, Chùa Một Cột,…đưa vào các công trình.
Việt NamPhong cách Đông dương
Màu sắc– Đỏ son, vàng nâu.– Đỏ son, vàng nâu.
Vật liệu– Ngói mũi hài (vảy rồng), ngói âm dương, ngói lưu ly, ngói ống.– Ngói âm dương (chủ yếu).
Cấu trúc– Dốc mái thẳng, hếch lên ở góc mái.– Đỉnh mái có những bờ nóc và chạm trổ– Đỡ mái bằng kẻ (bảy) theo nguyên tắc đòn bảy.– Cột mập to, phình ở giữa thân dưới.– Dốc mái thẳng hoặc hếch nhẹ ở góc.– Đỉnh mái có những bờ nóc– Đỡ mái bằng kết cấu mới phươngTây và hệ console– Cột thanh mảnh, bệ đỡ hình khối đơn giản.
Trang trí– Thể hiện tinh thần ngôi nhà, yếu tố tâm linh và quan niệm dân gian. – Điêu khắc chạm trổ đơn giản: con giống, lạc long thủy quái, đấu đao, tứ linh– Màu mộc, sơn nâu.– Thể hiện phong cách bản địa.– 1920_1930: điêu khắc chạm trổ cầu kỳ, sử dụng điêu khắc đấu đao.    Sau 1930: chạm trổ đơn giản,không trang trí mái.– Màu mộc của ngói.
Image098

Con tiện: Con tiện thường sử dụng để trang trí ở: cửa, lan can, hành lang… trong phong cách Đông Dương . Phong cách truyền thống Việt con tiện thay bằng những lam thẳng, vì bị ảnh hưởng của Trung Quốc nên 1 số công trình kiến trúc cổ cũng sử dụng con tiện. 

3.3 Sự ảnh hưởng của phong cách Pháp

Thời gian đâu người Pháp đến Việt Nam, nhiều công trình với các phong cách khác nhau đã được xây dựng trước khi họ sáng tạo ra phong cách Đông Dương.

3.3.1 Phong cách kiến trúc Tiền thực dân

Phong cách kiến trúc Tiền thực dân hình thành tại những khu Nhượng địa Hà Nội( phố Tràng Tiền, Tràng Thi, Điện Biên Phủ và xung quanh Hồ Hoàn Kiếm). Những khu nhà làm việc cho binh lính Pháp với những không gian chức năng cần thiết, phù hợp khí hậu nhiệt đới Việt Nam.

Phong cách mang tính công năng duy lý, ít chú trọng về mặt thẩm mỹ nên không có nhiều giá trị về mặt kiến trúc, đại diện cho kiến trúc Pháp thời kỳ đầu tại Việt Nam.

Kiến trúc: 

  • Mặt bằng hình chữ nhật đơn giản.
  • Hành lang rộng bao quanh không gian chính.
  • Nhà thường 2 tầng (1-3 tầng), sàn tầng hai dùng dầm đỡ thép hình cuốn gạch ở trên.

Yếu tố trang trí:

  • Mái dốc lợp ngói hoặc tôn.
  • Mặt tiền trang trí bằng tường chắn mái xây gạch, hàng con tiện, đắp xi măng hình hoa lá.
  • Hành lang tạo thành vòm cuốn hình cung, bán cầu có khóa vòm.

3.3.2 Phong cách kiến trúc Tân cổ điển

Phong cách kiến trúc Tân cổ điển là phong cách chủ đạo của các công trình công cộng tại Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc.

Phong cách Tân cổ điển không là phong cách Tân cổ điển Pháp thuần tuý mà mang nhiều màu sắc của chủ nghĩa Triết chung.

Kiến trúc: 

  • Bố cục đối xứng nghiêm ngặt.
  • Cấu trúc hình học và tỷ lệ vẫn được tuân thủ các thức cổ điển. Yếu tố trang trí:
  • Mái dốc lợp ngói Tây hoặc ngói đá.
  • Hình thức trang trí phong phú sử dụng các thức cột, chi tiết La Mã, Phục hung, Baroque.

3.3.3  Phong cách kiến trúc Địa phương Pháp

Những năm 1900, người Pháp đến Hà Nội sinh sống, thời gian này nhiều công trình xây dựng mang đậm tính hồi cổ, duyên dáng, có nhiều nét kiến trúc địa phương miền Bắc Pháp và Paris, những biến đổi phù hợp với công năng và khí hậu tại Việt Nam.

Phong cách địa phương Pháp ở Hà Nội không giống hoàn toàn ở chính quốc, mang nhiều tính công năng, thực dụng và bỏ nhiều hình thức trang trí nguyên gốc.  Kiến trúc:

  • Nhà 2- 3 tầng.
  • Mái dốc lợp ngói. Yếu tố trang trí:
  • Hệ console đỡ mái bằng gỗ mảnh hình tam giác được khắc triện.
  • Họa tiết trang trí không nhiều nhưng tinh tế.
Image126
Trụ sở Tư pháp.
Image124
Trung học Alber Sarraut.

3.3.4 Phong cách kiến trúc Art Deco

Những năm 1920-1930, phong cách kiến trúc Art Deco phát triển, các kiến trúc sư cách tân  được trọng dụng, 1 phong cách hiện đại, giản dị, thực dụng, phù hợp xu hướng kiến trúc đang phát triển ở Tây Âu và Bắc Mỹ là phong cách Art Deco được ứng dụng trong nhiều công trình ở Hà Nội. Kiến trúc:

  • Bố cục không gian với hình khối kinh điển, giản dị, hiện đại. Mái bằng sử dụng vừa phải. Yếu tố trang trí:
  • Họa tiết trang trí bằng thép uốn hoặc đắp nổi bằng xi măng.
  • Họa tiết trang trí thạch cao với đường nét mềm mại.

PHONG CÁCH ĐÔNG DƯƠNG TRONG THIẾT KẾ NỘI THẤT TẠI VIỆT NAM

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Gọi ngay
Chat với chúng tôi qua Zalo
Facebook Messenger